Атырдьах ыйын 20 кµнэ. «Хотугу олимпийскай академия» республикатаа±ы общественнай тэрилтэ мунньа±а. Бу тэрилтэ икки сыллаа±ыта СР бастакы президенэ, Россия ФМ Федерациятын Сэбиэтин председателин солбуйааччы М.Е.Николаев к³±µлээ´ининэн тэриллибитэ. Быйылгы мунньахха Михаил Ефимович педакадемия саалатыгар киирэн и´эн:

                --Ок, старая гвардия,--диирин кытта, спорт ветераннара сэргэхсийэ тµстµлэр, бары туран илии тутустулар. М.Е.Николаев итиннэ о²орбут «Хотугу олимпийскай академия» олимпийскай идеаллара уонна соруктара» дакылаатыттан бы´а тардан били´иннэрдэххэ маннык:

                «Хотугу олимпийскай академия» сµрµн анала Олимпизм идеяларын олоххо киллэрии буолар. Маны тэрийэрбитигэр биґиги Пьер де Кубертен киґи аймах ій-санаа уонна эт-хаан іттµнэн сайдыытын туґунан сµдµ санааларын іссі кэІэтэн биэрэр соругу ылыммыппыт.

                 Пьер де Кубертен ОлимпизмІа ылыммыт идеологията  билиІІи Олимпийскай оонньууларга улам сµтэн барда. Аныгы кэмІэ бу оонньуулар аан дойдутаа±ы уонна национальнай бизнес интэриэґинэн салайтараллара элбээтэ. Сµрµн лозунунан «хайдах ба±арар кыайыы» эрэ буолла. Ити тµмµгэр допины туттуу, атын да араас чиэґинэйэ суох ньыманы туґаныы µксээтэ.Оттон Пьер де Кубертен Олимпийскай оонньуулар ыраас буолуу оскуолатынан буолуохтаахтар диэн бигэргэтэрэ эбээт. Ити принцип кэґиллэрэ элбээтэр элбээн иґэр.

                 Иґитиннэрэр-биллэрэр тэрилтэлэр Олимпийскай оонньуулары сырдатыыга µксµгэр кыайыыга дьулууру, µтµі быґыыны буолбакка, чемпионнар тіґі харчыны ылбыттарын уонна ол тула буолар айдааннаах тµгэннэр тустарынан суруйаллар. Ити тµмµгэр Олимпизм µрдµк идеаллара буолбакка, спорт кімітµнэн байыы эрэ пропагандаланар курдук.

                 Биґиги республикабытыгар эмиэ Олимпийскай хамсааґын туґунан о±олорго, ыччакка сырдатыыга бол±омто ситэ ууруллубат. Тіґі да иккитэ «Эн олимпийскай кинигэІ» диэн тахсыбытын иґин, о±олор, учууталлар да±аны олимпийскай хамсааґын историятын билбэттэрин таґынан, сµрµнµн – Олимпизм философиятын ситэ ійдіібіттір.

                  Онон бу «Хотугу Олимпийскай Академия» µлэтигэр биир санаалаах дьон ылсаллара наада. Бэйэлэрин тула общество±а туґалаа±ы оІорорго бэлэм дьону мунньуохтаахтар.

                  Олимпизм саІа теориятын боруобалааґыІІа «Азия о±олоро» аан дойдутаа±ы оонньуулары туґаныахха сіп. Бу оонньуулар 13 сыл устатыгар ситиґиилээхтик ыытыллан кэлбиттэрэ аан дойдутаа±ы спортивнай общественность эдэр дьоІІо аналлаах олимпийскай кµрэхтэґиини ыытарыгар тіґµµ буолла. Аныгыскы хардыынан О±олор олимпийскай оонньууларыгар кубулуйуохтара диэн эрэнэбин.«Азия о±олоро» эт-хаан эрэ іттµнэн буолбакка, эдэр кілµінэ духовнай, ій-санаа іттµнэн кµрэхтэ´иитэ буолуохтаахтар. Аныгы 5-с оонньууларга спортивнай кµрэхтэ´иилэри сэргэ музыка±а, µІкµµгэ, уруґуйга, хаартысканан тµґэриигэ, национальнай оІо´уктарга эмиэ басты² эдэр талааннары к³рµ³ххэ сіп.

                 Бу кµрэхтэґиилэри ситиґиилээхтик ыытыы тµмµгэр Пьер де Кубертен эппит Олимпизм дьиІнээх идеяларын олоххо киллэрии буолуо этэ – спорду, культураны, науканы, искусствоны биир бигэ сомо±о оІоруу.

                 М.Е.Николаев этиитин:

               --Би´иги о±олор тустарынан мэлдьи саныахтаахпыт. Кинилэр доруобай, чэгиэн буола улааталларын ту´угар туох кыаллары барытын о²оруохтаахпыт. Чуолаан онно соруктаналлар «Хотугу олимпийскай академия», «Азия о±олоро» аан дойдутаа±ы оонньуулар, Бµтµн Азиятаа±ы µ³рэнээччилэр саахымакка олимпиадалара.

                Эрэнэбин э´иги ³йдµµргµтµгэр уонна актыыбынаскытыгар. ¥лэ±э кыттаргытыгар махтанабын. Ба´ыыбалары²! –диэн этиитин тµмµктээтэ.

                Мунньа±ы салайан ыытааччы «Хотугу олимпийскай академия» президенэ В.П.Ноговицын эппитин курдук, бу дакылааты атын регионнар хайдах ылыналлара биллибэт. Элбэх м³ккµ³р баар буолуо±а. Кэлин олимпиецтарга идэтийбит спортсменнар киирэллэрэ к³²µллэммитэ, коммерция кµµскэ ту´аныллар. Государство салайааччыларынан ³й³нµллэр да±аны. Олимпийскай оонньуу программатыгар культурнай программа киирбэт буолуутун сµрµн т³рµ³тµнэн спорт к³рµ²нэрин ахсаана эбиллибитэ буолла. Ол тµмµгэр онноо±ор урукку к³рµ²нэр мэтээллэрин ахсаана к³±µрµµр. Билэрдии эттэххэ, тустууга дьахталлар киирсиилэрэ киирбитинэн, «кы´ыл к³мµс» 20-тэн 14-кэ диэри аччатылынна. Дьэ, оттон о±о спордугар бу этии саамай то±оостоох кэм²э о²о´улунна. Кыайыыны сити´эр ту´уттан о±о ³йд³³б³кк³ допины туттуон, на´аа кµµскэ эрчиллиигэ, сылбаахы буолууга тиийиэн с³п. Дьэ, ол кутталлаах. Онуоха тренердэр кµ´эйэллэрин кµµскэ хонтуруоллуур эрэйиллэр.

                ¥³рэх министрин солбуйааччы Э.В.Кондратьев Арассыыйа µрдµнэн о±олор доруобуйалара м³лт³±µн, хас биирдии бэ´ис о±о ыары´ах ахсааныгар киирэрин этиитэ кими ба±арар долгутар. Саха сиригэр ыары´ах ахсаана арыый а±ыйах. Ол гынан проблема син биир баар. Правительство бэрэссэдээтэлэ Е.А.Борисов та´ымыгар оскуолаларга а´ылык хаачыстыбатын тупсарыыга кэпсэтии барбыт. Кэлин сылларга РФ µ³рэнээччилэрин спартакиадаларыгар к³рд³рµµ арыый тубуста. Быйыл Пенза±а 53 о±о республикаларын чиэ´ин к³мµскээн, уопсай тµмµккэ хамаандаларын 30-с миэстэ±э та´аардылар. 2 чемпионнаах (к³²µл тустууга, самбо±а), 23 призердаах эргилиннилэр. Президент грана 2007 сылга 34 о±о±о анаммытыттан, 14 о±о спортка сити´иитин и´ин ылла. Ити к³рд³рµµ спорт ³ттµгэр 2008 сылга ³сс³ µрдээтэ: 35-тэн 17. О±о ахсаана а±ыйыыр. Ол эрээри бириэмийэ элбиир.

                СР физкультура±а, спортка Госкомитетын председателин солбуйааччы А.Т.Прокопьев, «Модун» национальнай спорт к³рµ²нэрин комплексын директора И.Ю.Григорьев СР президенэ В.А.Штыров Сочига Россия президенэ Д.А.Медведевтиин к³рсµ´µµтµгэр «Азия о±олоро» оонньуулары ыытары ³йµµргэ с³бµлэ²ин биэрбитин и´итиннэрдилэр. Бу тµ´µлгэ 2014 сылтан са±аланыахтаах о±о олимпийскай оонньууларыгар т³рµ³т µ³скэппитинэн уонна сыл иннинэ ыытылларынан сµµмэрдиир статустанара буоллар, та´ыма µрдµ³хтээ±ин бэлиэтээтилэр. Иннокентий Юрьевич Европаны эмиэ кытыннарар ордугун эттэ. Михаил Ефимовичка маннык ураты бырайыагы т³рµттээбитин уонна спортка, республика бары ³ттµнэн сайдарыгар элбэх µтµ³тµн и´ин тыл этээччилэр бары кэриэтэ махталларын биллэрдилэр.  «Старай гвардеецтар» А.Е.Алексеев, В.П.Кочнев М.Е.Николаев Россия бары ³ттµнэн м³лтµµр кэмигэр спорду бэйэтин илиитигэр ылан сайыннарбытын бэлиэтээтилэр. Саха норуота бастакы президенигэр сµгµрµйэрин эттилэр. Афанасий Егорович «Азия о±олоругар» на´аа тэнийимиэ±и², Европа би´игинэ да суох сылдьыа»,-- диэтэ.

                Культура уонна духовность министрэ А.С.Борисов Михаил Ефимовичтан элбэххэ µ³рэнэрин биллэрдэ. А²ардас киирэн и´эн «Старая гвардия» диэбитин бэлэх курдук ылыммыт. Бастакы президент са²аттан са²а идеяларыттан мэлдьи с³±³р. Роман Дмитриев олимпийскай чемпион буоларын кытта Мюнхе²²а теракт буолбутунан, тµргэнник Москва±а ыыта охсубуттар. Онуоха бастакынан духовность храмынан биллэр Шепкин аатынан театральнай училище устудьуоннарын кытта к³рс³ кэлбитин, киирсии тµгэннэриттэн кэпсээбитигэр духовность уонна спорт, идеал алтыспыттарын санаан кэлбитин а±ынна. «Азия о±олорун» а´ыллыыларын-сабыллыыларын ШОУ-га эрэ буолбакка, духовноска, ³сс³ идеология±а ситимнээбитин арыйда. Сахалар т³рµттэрбитигэр Байкал аттынаа±ы «Ерд оонньууларыттан» са±алаан Олимпизм историята баарын ыйда. Хотугу цивилизация диэн баарын кэлин ³йд³³бµтµн биллэрдэ. Кини этэринэн, хотугу ки´ини куйаар, айыл±а доруобай буоларга чочуйар.

                Дакылаакка, дьµµллэ´иилэргэ саахымакка элбэх этиилэр о²о´улуннулар. Олору хос-хос хатылаабат ту´уттан, спорт ити интеллектуальнай к³рµ²эр анаабыт ыстатыйабар холбоон киллэрдим.

                Эдэр учуонай А.П.Слепцова бэйэтэ µлэлиир «Билии» обществотын лектордарын олимпийскай идеаллары, ч³л оло±у пропагандалаа´ы²²а кµµстэрин холбуурга ы²ырда. Дьэ, ити курдук, кµµс тµмµстэ±инэ хамсаа´ын тахсыа±а.   

Иван Ушницкай.   

"Орто дойду сонуннара", №34, Атырдьах ыйын 27 кунэ