Норуот уонна Николаев, Николаев уонна норуот

Уус-Алданна

(суоллаа5ы бэлиэтээhиннэр)

Айан суола аргыстаах

                Атырдьах ыйын 21 кYнэ, сарсыарда 10 чааhы ааhан эрэр. КYн да кYн. Биир да кыырпах былыт суох. Сайыннылыы куйаас. БYгYн 27 кыраадыс буолар дииллэр. Дьокуускайтан массыынанан киэн Туймаада хочотунан сYYрдэн, Ханалас бehYeлэгин ааhан, Хотугу Ытык Хайа анныгар кэллибит.

             Кыhын улуу эмчит Гууруй Турантаев миигиттэн ыйытан турар:

           --Уйбаан, ити Ханаласка Ытык Хайа сирэйигэр кэнники сылларга туох уларыйыы буолбутун кeрe5yн?

            Онуоха мин ыраах баар хайа кыhыннытын, сайыннытын бу баар курдук керYтэлээн ылбытым эрээри, ыйытык соhуччута бэрдиттэн, туох диэхпин билбэккэ олордохпуна, ытык кырдьа5ас эппитэ:

            --Кэлин угут сыллар буолан мас наhаа хойунна уонна бэйэлэрэ да, лабаалара да олус уhаатылар. Онон ыркыйга киhи киирбэт буолла. Тайах дэлэйэр кэмэ кэллэ,--диэбитэ.…

           КYhYн чугаhаан эрэр да, биир да5аны мас хагдарыйан эрэрэ кeстYбэт. Саха республикатын бастакы президенэ, Россия ФМ Федерациятын Сэбиэтин председателин солбуйааччы М.Е.Николаев уонна кинини кытта сылдьааччылар — СР правительствотын председателин солбуйааччы А.И.Степанов, СР норуоттарын дьыалаларыгар уонна федеративнай сыhыаннаhыыларга департамен салайааччыта А.В.Мигалкин, Ил ТYмэн депутата, «Туймаада-лизинг» генеральнай директора С.С.Иванов, М.Е. Николаев кeмeлeheeччYтэ В.П.Ноговицын буолан аныгы оночо5о киирээри турдахпытына, кытылтан Михаил Ефимовиhы кeрeн, барсарга кeрдeheeччYлэр баар буоллулар.

            --Айан суола аргыстаах диэн бу буолла5а,-- оночо диэки ыйар.

            Онон алта киhиэхэ аналлаах оночо5о то5ус буоларга кYhэлиннибит. Yc Yллэр Yeстээх EлYeнэ  eрYс YрдYнэн аныгы оночонон устан кeтYтэн бардыбыт. Ытык Хайа кэрэтин кэрэхсээн кeрeбYт. Мастар тeбeлeрe, лабаалара, алгыырга дылы, аргыый лаглаhа хамсыыллар. Долгуннура устар киэн эбэбитин астына кeрeбYт. Михаил Ефимович ЕлYeнэ кытылыгар Eктeмне тeрeeбYтэ, Эдьигээннэ, Булунна олоро сылдьыбыта. Сэрии, сут сылларыттан о5о эрдэ5иттэн балыктаспыта, муус ылсыбыта, кытылларыгар, арыыларыгар оттоспута, сир аhын хомуйсубута. Эбэ барахсан уйгутун-баайын билэ улааппыта. Ол да иhин бу киэн  бай5ал уутун eссe хайдах ситэ туhанары оччолортон  толкуйдаата5а. EлYeнэттэн Илин Энэр кураанныыр улуустарын иhэр, туттар уунан хааччыйар, нYeлсYтэр, угуттуур ситим тартарбыта. УУ диэн олох. Уу баар буолла5ына, киhи олохсуйар, доруобуйаланар, атын сиргэ кeспeт. О5олонор-урууланар, сYehYлэнэр-астанар. Дьэ, Yйэ бу улуукан тутуута дьон уонна сYehY ахсаана эбиллэригэр, сири нYeлcYтYYгэ, дохуот Yрдээhинигэр хайаан да дьайыа диэн Михаил Ефимович саба5алаабыта. Ол тehe таба туhанылынна? Итинник санаалаах элбэх геройдаах, yлэhит дьонноох Уус-Алданна тахсан иhэр. Былаан быhыытынан икки сайылыкка, тутулла турар кыстык хотонно, насос станциятыгар, тэрилтэлэргэ сылдьыахтаа5а уонна икки нэhилиэк олохтоохторун кытта лeрсyhyeхтээх. Дьону-сэргэни кeрсeн, оло5у-дьаhа5ы, yлэни-хамнаhы билсиэхтээхпит. Михаил Ефимовиhы ордук нэhилиэнньэ ахсаана  эбиллибэтэ долгутар. Хайдах эбиллиэн сeбyй? Дохуоту, хамнаhы хайдах yрдэтэбит?—диэн Арассыыйа5а тыын суолталаммыт боппуруостар.  Сарсын киэhэ тeннyeхтээхпит.

               М.Е.Николаевка уус-алданнар ити ситими тартаран уунан эрэй бe5eнy кeрбyппyтyн быhаарбытын, улуу дьоммутун Сэhэн Ардьакыабы, Кyлyмнyyрy, Кулантайы yйэтитиигэ, тутуулары ыытыыга, М.Стрекаловскайга Россия Геройун аатын инэртэриигэ yтyeтyн-eнeтyн иhин махталбыт улахан. 

             Суугунуур солко Суоттуга улуус дьаhалтатын баhылыга В. Троев, кини солбуйааччылара  Е.Судьаай, К.Мигалкин, тыа хаhаайыстыбатын управлениетын начальнига Н.Атласов, нэhилиэк баhылыга В.Иванов, суруйар, устар дьон кeрyстyлэр, арыалластылар. Кырдьа5астан сyбэтин, эдэртэн эйэтин ыл. Уопуттаах салайааччылыын бyгyн былааска олорооччулар бииргэ yлэлээhиннэрэ туhаны  эрэ а5алыа.

Муннарбыт

( Анекдоттуну кэпсээн)

               Уус-Алдан бу диэки eттe  былыргы Буордаах Боро5он диэн сура5ырбыт улуус сирэ. Онтукатын итэ5этэрдии, трасса устун буор у5арыйбакка eрyкyйэр. Биhиги мантан тeрyттээхтэр дойдубут буора эмтээх диибит. Оттон атын сиртэн кэлбит дьон саллааччылар. Михаил Ефимович массыыната инникилээн, буору бур5ачытан иннибитигэр элээрэ турда. Буор быыhынан сyтэ-сyтэ кeстeр.

             --Уолаттаар, сэрэнин эрэ, Михаил Ефимовичкытын сyтэрэн кэбиhээххитий. «Муннарбыт» диэн норуокка тар5аммыт анекдоттуну кэпсээни истибиккит дуо?

              --Суох,--мин таайа сатыыбын: Михаил Ефимович дьээбэлэнэн батыhааччыларын муннарбыта дуу? Бэйэтин муннарбыттара дуу?

              Биир улууска Михаил Ефимович президеннии сылдьан самолетунан тиийэн тyспyт. Кинини кeрсe ким да киирбэтэх(?) Арай, ГАИ массыыналара «Уу—аа! Уу-аа!» бe5e  буолан, буору туох да ааттаах кeстyбэт гына eрyкyтэн тиийэн кэлбиттэр. Улуус баhылыга президени бэйэтин массыынатыгар олордубут. Бэйэтэ киирээри гыммытыгар, Мэхээлэ :

                --Эн итиннэ олор, – диэн кэккэлэhэ турар массыына диэки ыйан кэбиспит. (Баhылык тehe эрэ куттанна).  Дьэ-э, ГАИ-лар «Уу-аа! Уу-аа!» буола тyспyттэр, буору бур5атан бара турбуттар. Сотору со5ус Михаил Ефимович: «Манан туораа эрэ»,--диэбит. Кэнниттэн иhээччилэр ону кeрбeтeхтeр, ааhа турбуттар.

              Президент суоппарга:

                --Ханна сeтyeлyyргэ yчyгэй сир баарый? Онно барыахха эрэ,--диэбит. Хайыай? Сeбyлэhэр эрэ буолла5а. Eрyс кытылыгар биир булунна тиийэн тохтообуттар.

            Суоппар: «Дьэ, киhини кытта, кыра-хара суоппар диэбэккэ, олус да yчyгэйдик кэпсэтэр, сыhыаннаhар эбит. Мин, yлэттэн атыны билбэтэх киhи астына сэhэргэhэн, суунан-тараанан, танаспын кытта сууйан, икки чааhы быhа хаhан да дуоhуйбатахпын дуоhуйбутум»,-- диэн кyн бyгyннэ диэри астына сэhэргиир yhy ол суоппар.

             Кортеж ГАИ-ларынан «Уу-аа! Уу-аа!» дэтэн тиийбиттэр. Арай, президеннэрэ суох. Улуус киинигэр хайа эрэ тэрилтэни дуу, ыалы дуу кeрeeрy туораата5а диэн, икки чааhы быhа кeрдyy сатаабыттар, Мэхээлэлэрэ мэлигир yhy. (Тehe эрэ куттаннылар. Тугу санаабыттара, хайдах сирэй-харах, туттуу-хаптыы буолбуттара буоллар?)  

               --Дьэ, онон уолаттар, сэрэнин. Киhигитин сyтэрэн кэбиhээххитий. Yчyгэйдик кeрe олоруy,--Виктор Петрович кэпсээнин тyмyктyyр.  

Ала Соболооххо

               Сахатын сирин суолларын туругун Михаил Ефимович тыа хаhаайыстыбатын министрэ эрдэ5иттэн yчyгэйдик биллэ5э. Уус-Алдан курдук куhа5ан суоллаах дойду а5ыйа5а буолуо. Ону ол диэбэккэ, уу ситимин кыйа трассаттан туораан, оллур-боллур суолларынан eрe эhиллэ-эhиллэ бардыбыт. Суоттуттан чугас Ала Соболооххо тиийдибит. Манна Семен Иннокентьевич Портнягин салайааччылаах «Лена» кооператив «Чэчир» фермата сайылаан олорор.

              Ок-сиэ, сайылык барахсан сыта-сымара yчyгэйиэн. Татариновтар, Парниковтар, Васильевтар династияларынан yлэлииллэр. Парниковтартан yс yрдyк yeрэхтээх зоотехник, yс yрдyк yeрэхтээх ветврач тахсыбыт. Кинилэртэн биирдэрэ норуот хаhаайыстыбатын yтyeлээх yлэhитэ, оттон кийииттэрэ Москва5а тыа хаhаайыстыбатын академиятыгар преподавателлиир.  (Салгыыта бэчээттэниэ)

Иван Ушницкай, ааптар хаартыска5а тyhэриилэрэ

"Орто дойду сонуннара", №34, Атырдьах ыйын 27 кунэ